Diepe lading en een druppel eenvoud

KLIJNDIJK

Kunstenares Edith Stoel uit Klijndijk buigt over veertig jaar lesgeven, een tijd waarin ook veel eigen werk is gemaakt. Binnenkort volgt een expositie, op twee locaties in Emmen.

Door Vincent Trechsel

Ooit volgde Edith Stoel (67) een opleiding aan de Utrechtse Kunstacademie Artibus in illustratie en reclame. Een interessante opleiding, waar ze veel over composities leerde. Toch is ze nooit een reclamemens geweest. Veel te veel manipuleren, vindt ze. Met een reclameposter over wasmiddel leurde de geboren Hagenaar langs de deuren. Waar kijken de mensen naar? Welke compositie werkt wel en welke niet? De theorie die erachter school werkte, maar dat hele reclamewereldje... brrr, Edith Stoel moest er niets van weten.

Toch heeft juist die wereld haar heel erg geholpen in de kunst. In schilderijen verwerkt zij de onzichtbare wegwijzers naar de aandachtspunten die zij belangrijk acht. Kun je leren. Met kleur en compositie kom je ver, maar weten welke route het oog van je toeschouwer aflegt, is verdomde handig. Dat onderscheidt de amateur van de prof, meent de kunstenares. Amateurs hebben vaak de techniek wel, maar dat achterliggende, dat diepe, daar ontbreekt het vaak aan. Bij de meeste schilderijen kun je immers delen weghalen. Worden ze volgens Stoel vaak beter van.

Bingo

De lessen die ze geeft zijn uitdagend. Haar Haagse achtergrond heeft daar zeker debet aan. Niet iedereen kan even goed omgaan met haar directheid, maar leert juist die directheid uiteindelijk wel waarderen. Mooiste voorbeeld is toen Stoel na vijf jaren Frankfurt naar Zuidoost-Drenthe verhuisde en naar Valthermond afreisde voor een gezellig buurtfeest. Hoogtepunten waren volgens de inwoners zowel de bingo als de polonaise. Die mochten niet worden gemist. Nou, daar had de kunstenares een broertje dood aan en liet dat op gepaste wijze weten, die ze zo in het Stadse gewend was. In Valthermond zijn ze er naar verluidt nog steeds van in shock.

Met cursisten als haar spiegel leerde Stoel dat ze niet zomaar alles kan zeggen. Logisch ook wel, want je aanmelden voor schilderlessen is voor sommigen een drempel van heb ik jou daar. Een Haags geintje kan dan soms meer kapot maken dan je lief is. Stoel ziet de mensen onzeker binnenkomen, die denken niet veel te kunnen. Maar oefening geeft zelfvertrouwen. Bij gevorderden, die vanuit hun fantasie werken, gaat het nog veel verder. Hun werk is vaak een afspiegeling van hoe ze zich voelen, met zeker- en onzekerheden. Herkenning kan het begin zijn van een innerlijke groei. Een prachtige bonus, meent Stoel.

Perspectief

Het is heus niet alleen maar zware materie. Er wordt in de beginselen geleerd hoe je tekent en schildert. Iedereen kan het, weet Stoel na veertig jaar lesgeven. Teken een tafel op papier, in perspectief. Wat doet verf en wat doen kleuren met elkaar? Leer de technieken en ontwikkel een fantasie. Vanuit die combinatie worden door leerlingen soms bijzondere werken gemaakt. Toch maken beginnelingen vaak dezelfde fouten. Waarom mensen dat doen, echt dezelfde fouten maken, is Stoel nog altijd een raadsel. Net als vroeger, toen de mens niets wist van perspectief op een doek en er na verloop van tijd een stijl ontwikkeld werd van een platte weergave naar de ruimtelijke. De cursisten herhalen wat er in die eeuwen is ontwikkeld.

De kunst zit in de hersenen, maar de eenvoud ook. En het gros valt over dezelfde struikelblokken. De eerlijke Stoel zegt het bij les één: ‘ik doe het jullie voor, en jullie doen het fout na. Schrik niet, maar zeg niet dat ik je niet gewaarschuwd heb’. En inderdaad, negentig procent gaat de mist in. Niet dat er in de kunst zoiets is als goed en fout. Daar zijn de lessen ook niet voor. Iedereen wordt een betere kunstenaar, dat wel.

Rensenpark

In die veertig jaar lesgeven heeft de inwoner van Klijndijk zelf ook het nodige ontworpen. Schilderijen, werken met glas en brons. Altijd ijzig vertrouwend op haar intuïtie zijn daar zeer bijzondere werken uitgekomen. Die zijn te bewonderen, binnenkort. De Grote Kerk hangt vol met schilderijen, Galerie Bij Leth wordt gebruikt voor de beelden. Qua media-aandacht blijft het bij dit artikel. Want reclame… brrr, Edith Stoel moet er nog steeds niks van weten.

De expositie ‘De werkelijkheid van de fantasie’ is van 29 september tot en met 24 november te zien in de Emmer Grote Kerk en in Galerie Bij Leth, naast de entree van het Rensenpark.